Кыргызстанда акысыз интернет ылдамдыгын текшерүү (Speed Test)

Эмне үчүн интернет ылдамдыгын текшерүү маанилүү

Кыргызстандагы көбүрөөк колдонуучу «интернетим жай иштеп жатат» деген сезим менен күнүмдүк жашоосун өткөрөт, бирок так эмне себептен экенин билбейт. Ушул жерде интернет ылдамдыгын профессионалдуу текшерүү башкача айтканда, спидтест иштин баштапкы чекити болуп саналат.

Провайдериңиз сизге 50 Мбит/с тариф сунуштаса, бирок иш жүзүндө 15-20 Мбит/с гана алып жатсаңыз, бул чоң айырма жана аны далилдөө үчүн так өлчөө зарыл. Speed test жүргүзүү бул провайдер менен талашууда да, өз үй тармагыңыздагы көйгөйлөрдү аныктоодо да негизги куралыңыз.

Мисалы, видео чалуулар үзгүлтүккө учурап жатса, же онлайн оюндарда лаг пайда болсо, көйгөй интернет ылдамдыгындабы же жөн эле Wi-Fi роутериңиздин алсыздыгындабы муну так өлчөө аркылуу гана билүүгө болот.

Мындан тышкары, үй-бүлөңүздө бир нече адам бир эле учурда интернетти колдонуп, видео агымдоо (стриминг), онлайн окуу же алыстан иштөө (удаленка) сыяктуу иштерди аткарса, реалдуу пропускной жөндөмдүүлүктү билүү өтө маанилүү.

Ишкерлер үчүн да бул маанилүү эгер сиз онлайн дүкөн иштетсеңиз же тышкы кардарлар менен видео байланышта иштесеңиз, туруктуу жана тез интернет сиздин бизнесиңиздин ийгилигине түздөн-түз таасир этет.

Акыры, жаңы интернет тарифин тандаганда же провайдер алмаштырганда, кайсы кызмат көрсөтүүчү чындыгында сунуштаган ылдамдыкты бере алаарын билүү үчүн да мурунтан текшерип көрүү пайдалуу.

Курал техникалык жактан кантип иштейт

Бул браузердик speedtest бир нече ырааттуу этаптан турат жана ар бир этап тармактын өзгөчө бир аспектисин өлчөйт. Биринчи этапта курал сиздин түзмөгүңүздөн тестирлөө серверине бир нече кичинекей маалымат пакеттерин жиберип, алардын кайра келүү убактысын миллисекундада өлчөйт бул ping деп аталат.

Ping канчалык төмөн болсо, сервер менен байланыш ошончолук тез, б. а. реакция убактысы кыска дегенди билдирет. Андан кийин курал бир нече ирет ping өлчөөлөрүн жүргүзүп, алардын ортосундагы вариацияны эсептейт бул jitter, же башкача айтканда байланыштын туруктуулук көрсөткүчү.

Экинчи этапта download (жүктөп алуу) тести башталат: курал бир нече параллель байланыш аркылуу серверден сиздин түзмөккө маалымат агымын жөнөтөт жана канча маалымат канча убакытта жеткенин өлчөп, аны мегабит/секунд (Мбит/с) форматында эсептейт.

Бул процесс адаптивдүү алгоритм колдонот эгер байланышыңыз тезирээк болсо, көбүрөөк параллель агым ачылат, ал эми жай болсо, азыраак агым колдонулуп, натыйжа так болушу үчүн ыңгайлаштырылат. Үчүнчү этапта upload (жүктөп берүү) тести окшош принципте иштейт, бирок бул жолу маалымат сиздин түзмөктөн серверге жөнөтүлөт.

Бул үч өлчөөнүн баары чогуу ишке ашырылганда, курал натыйжаларды анимацияланган графиктер аркылуу реалдуу убакытта көрсөтүп турат, ошондуктан сиз ылдамдыктын кантип өсүп же түшүп жатканын өз көзүңүз менен көрө аласыз.

Мунун баары эч кандай кошумча программаны талап кылбайт бардык эсептөөлөр JavaScript аркылуу түз браузериңизде аткарылат, ошондуктан тиркеме орнотуу же катталуу такыр кереги жок.

Мбит/с, ping жана jitter натыйжаларын кантип туура түшүнүү керек

Тест аяктагандан кийин экраныңызда үч негизги көрсөткүч пайда болот, жана алардын ар бирин туура окуй билүү өтө маанилүү. Download ылдамдыгы бул сиздин интернетиңиз серверден маалыматты канчалык тез алаарын көрсөтөт жана видео көрүү, файл жүктөп алуу, веб баракчаларды ачуу сыяктуу иштер үчүн эң маанилүү көрсөткүч.

Мисалы, HD видео агымдоо үчүн минимум 5 Мбит/с, ал эми 4K видео үчүн 25 Мбит/стан жогору ылдамдык талап кылынат. Upload ылдамдыгы болсо тескерисинче сиздин түзмөктөн серверге маалымат канчалык тез жөнөтүлөрүн көрсөтөт жана видео чалуулар, файлдарды булутка жүктөө, түз эфирде агымдоо үчүн маанилүү.

Көпчүлүк үй интернети тарифтеринде upload ылдамдыгы download ылдамдыгынан бир топ төмөн болот, бул нормалдуу көрүнүш, себеби провайдерлер адатта download багытына көбүрөөк пропускной жөндөмдүүлүк бөлүшөт.

Ping көрсөткүчү миллисекундада (мс) өлчөнөт жана 20 мсден төмөн болсо өтө жакшы, 20-50 мс ортодо жакшы, 50-100 мс орточо, ал эми 100 мсден жогору болсо онлайн оюндар жана видео чалуулар үчүн байкалаарлык кечигүүлөрдү жаратат.

Jitter көрсөткүчү да миллисекундада өлчөнөт жана ал ping маанисинин туруктуулугун билдирет 5 мсден төмөн jitter туруктуу байланышты, ал эми 20 мсден жогору jitter туруксуз, үзгүлтүктүү байланышты көрсөтөт, бул өзгөчө онлайн оюндарда жана видео конференцияларда сезилет.

Бул көрсөткүчтөрдүн баарын чогуу баалаганда гана интернетиңиздин чыныгы сапаты жөнүндө толук картина алууга болот жогорку download ылдамдыгы жогорку jitter менен коштолсо, видео сапаты жакшы болгону менен, ал үзгүлтүккө учурашы мүмкүн.

Кыргызстандагы интернет тармагынын учурдагы абалы

Кыргызстанда интернет инфраструктурасы акыркы жылдары бир топ өнүктү, бирок региондор аралык айырма дагы деле олуттуу бойдон калууда.

Бишкек, Ош сыяктуу ири шаарларда фибер-оптика (FTTH) технологиясы кеңири жайылтылып жатат жана бул технология менен туташкан үй чарбалары 50дөн 100 Мбит/с чейинки, кээде андан да жогору ылдамдыкка ээ боло алышат.

Мурда кеңири колдонулган ADSL жана кабелдик интернет акырындык менен фибер-оптикага орун бошотуп жатат, бирок эски турак-жай райондорунда, өзгөчө көп кабаттуу үйлөрдө, азырга чейин аралаш инфраструктура сакталып калган.

Айылдык жерлерде жана тоолуу аймактарда болсо интернет жеткиликтүүлүгү дагы деле негизинен мобилдик тармактарга 3G жана 4G/LTEге таянат, себеби кабелдик инфраструктураны жайылтуу географиялык жактан татаал жана кымбат.

Мамлекеттик жана жеке провайдерлер бул көйгөйдү чечүү үчүн акыркы жылдары аймактарга инвестиция салып, интернетти алыскы райондорго жеткирүү программаларын жүзөгө ашырып жатышат, бирок толук теңдешүү дагы бир нече жылды талап кылат.

Кыргызстандын интернет наркы аймактагы башка мамлекеттерге салыштырмалуу орточо деңгээлде, бирок акыркы миля инфраструктурасынын сапаты провайдерге жана конкреттүү районго жараша олуттуу түрдө өзгөрүп турат.

Ошондуктан бир эле шаарда жашаган эки колдонуучу такыр башка-башка ылдамдыкты алышы мүмкүн бул алардын үйүнө канчалык жаңы кабель тартылганына жана жакынкы тармак түйүнүнө канчалык жакын экенине көз каранды.

Ушундай кырдаалда speedtest куралы менен өз ылдамдыгыңызды дайыма көзөмөлдөп туруу сиздин конкреттүү жашаган жериңиздеги реалдуу интернет сапатын түшүнүүнүн эң ишенимдүү жолу.

Кыргызстандагы негизги интернет провайдерлерин салыштыруу

Кыргызстан рыногунда бир нече ири интернет провайдер иштейт жана алардын ар бири ар кандай технология, тариф жана тейлөө сапатын сунуштайт. Тандоо жасаганда, жарнамада көрсөтүлгөн «жогорку ылдамдык» эмес, реалдуу колдонуучулук тажрыйба маанилүүрөөк экенин эстен чыгарбоо керек. Провайдерди салыштырууда эмнеге көңүл буруу керек?

Биринчиден, реалдуу download жана upload ылдамдыгы бул үчүн ар кайсы провайдердин тармагында бир нече жолу speed test жүргүзүп, орточо натыйжаларды жазып алуу эң ишенимдүү ыкма.

Экинчиден, ping жана jitter туруктуулугу өзгөчө эгер сиз онлайн оюндар ойносоңуз же видео конференцияларда көп отурсаңыз, бул көрсөткүчтөр ылдамдыктан да маанилүүрөөк болушу мүмкүн.

Үчүнчүдөн, чектөөлөрдүн (лимиттердин) жоктугу же болушу кээ бир провайдерлер белгилүү бир көлөмдөн кийин ылдамдыкты азайтышы мүмкүн, бул кечки саат ичинде колдонуу тажрыйбасына таасир этет. Төртүнчүдөн, техникалык колдоо кызматынын сапаты жана байланышка чыгуу ылдамдыгы интернет үзүлгөндө канчалык тез жардам алаарыңыз да маанилүү фактор.

Акырында, тарифтин баасы менен алынган ылдамдыктын катышы эң арзан тариф дайыма эле эң пайдалуу деген сөз эмес, эгер ал ылдамдык туруктуу эмес болсо.

Эң жакшы стратегия көчүп келгенде же жаңы тарифке которулганда, кошуналарыңыздан же интернет форумдарынан пикир чогултуу менен бирге, өзүңүз бир нече провайдердин тестирлөө мезгилин колдонуп көрүп, натыйжаларды spidtest аркылуу так өлчөп салыштыруу. Бул сизге маркетингдик убадаларга эмес, чыныгы фактыларга негизделген тандоо жасоого мүмкүндүк берет.

Мобилдик интернет менен туруктуу (фиксированный) кеңдиктин айырмасы

Кыргызстанда көптөгөн колдонуучу үчүн интернетке кирүүнүн эки негизги жолу бар үй же офисте орнотулган туруктуу (фиксированный) кеңдик жана телефон же модем аркылуу мобилдик тармак. Бул экөөнүн техникалык мүнөзү да, колдонуу тажрыйбасы да олуттуу түрдө айырмаланат.

Туруктуу кеңдик, өзгөчө фибер-оптика негизиндеги, адатта жогорку жана туруктуу ылдамдык менен, төмөн ping жана минималдуу jitter менен мүнөздөлөт, себеби сигнал физикалык кабель аркылуу түз өтөт жана аба ырайынан же башка колдонуучулардын санынан анча деле көз каранды эмес.

Мобилдик 4G/LTE тармактары болсо ыңгайлуулугу менен өзгөчөлөнөт сиз кайда болбоңуз, интернетке кире аласыз, бирок ылдамдык бир топ факторлорго көз каранды: базалык станциянын жакындыгы, ошол учурда тармакты канча адам колдонуп жатканы, ал тургай аба ырайы да таасир этиши мүмкүн.

Кечки саат ичинде, көпчүлүк адамдар үйгө кайтып, мобилдик интернетти көбүрөөк колдонгондо, тармак толуп, ылдамдык олуттуу түрдө төмөндөшү мүмкүн бул көрүнүш «пик саат» деп аталат. Ошондуктан speed test жүргүзгөндө күндүн ар кайсы убагында өлчөп көрүү сунушталат, себеби эртең мененки жана кечки натыйжалар кескин айырмаланышы мүмкүн.

Дагы бир маанилүү айырма мобилдик интернетте маалымат лимити (трафик чектөөсү) көбүнчө колдонулат, ал эми туруктуу кеңдикте чектөөсүз тарифтер кеңири таралган.

Эгер сиз үйдөн алыста иштесеңиз же дайыма жол жүрсөңүз, мобилдик интернет жалгыз чечим болушу мүмкүн, бирок туруктуу иштеп жаткан үй же офис үчүн фибер-оптика негизиндеги кеңдик дайыма туруктуулук жана жогорку ылдамдык жагынан артыкчылыкка ээ.

Тестирлөө натыйжаларын жакшыртуу үчүн практикалык кеңештер

Speed test натыйжаларыңыз күтүлгөндөн төмөн чыкса, бир нече жөнөкөй кадам аркылуу аны олуттуу түрдө жакшыртууга болот. Биринчиден, эгер мүмкүн болсо, тестти Wi-Fi аркылуу эмес, Ethernet кабели менен өткөрүп көрүңүз сымсыз байланыш дайыма белгилүү бир деңгээлде ылдамдыкты жоготот, ал эми кабель түз жана туруктуу байланыш берет.

Экинчиден, роутериңиздин жайгашкан жерине көңүл буруңуз аны бетон дубалдардан, чоң тиричилик техникасынан жана микротолкундуу мешректерден алыс, үйдүн борбордук бөлүгүнө орнотуу сигналдын жайылышын жакшыртат.

Үчүнчүдөн, роутериңизди мезгил-мезгили менен өчүрүп-күйгүзүп туруу (рестарт) бул жөнөкөй, бирок абдан натыйжалуу ыкма, себеби көп учурда роутердин эс тутуму толуп калып, анын иштөө көрсөткүчүн төмөндөтөт.

Төртүнчүдөн, тест учурунда фондо иштеп жаткан программаларды булутка автоматтык жүктөө, видео агымдоо, оюн жүктөө сыяктуу токтотуп коюңуз, себеби алар тестке керектелүүчү пропускной жөндөмдүүлүктү бөлүшүп алат.

Бешинчиден, роутериңиздин прошивкасын (программалык камсыздоосун) жаңыртып туруу да маанилүү, себеби эски прошивка коопсуздук көйгөйлөрүн гана эмес, иштин төмөн көрсөткүчүн да жаратышы мүмкүн. Алтынчыдан, эгер бир нече түзмөк бир эле тармакка туташкан болсо, тест учурунда алардын баарын, өзгөчө көп трафик керектеген түзмөктөрдү, убактылуу өчүрүп коюңуз.

Акырында, эгер Wi-Fi роутериңиз 5 жылдан ашык колдонулуп жатса, аны заманбап модель менен алмаштырууну ойлонуп көрүңүз эски роутерлер жаңы тармак стандарттарын жана жогорку ылдамдыктарды толук колдой албай калышы мүмкүн.

Жай интернет менен байланышкан көйгөйлөрдү аныктоо жана чечүү

Эгер speed test натыйжаңыз дайыма эле жай же туруксуз чыгып жатса, көйгөйдүн так булагын аныктоо биринчи кадам болушу керек. Алгач, көйгөй бир гана бир түзмөктө болобу же тармактагы бардык түзмөктөрдө болобу ушуну текшериңиз.

Эгер жалгыз бир телефон же компьютер гана жай иштесе, көйгөй сиздин интернетте эмес, ошол конкреттүү түзмөктүн өзүндө же анын Wi-Fi адаптеринде болушу мүмкүн. Эгер бардык түзмөктөр бирдей жай иштеп жатса, көйгөй роутерде же провайдер тарабынан жеткирилип жаткан байланышта болушу ыктымал.

Мындай учурда, роутерди айланып өтүп, модемди түз эле компьютерге кабель менен туташтырып тест жүргүзүп көрүү пайдалуу эгер ылдамдык дароо жогорулап кетсе, көйгөй так роутердин өзүндө экени тастыкталат.

Дагы бир кеңири таралган көйгөй Wi-Fi каналдарынын кагылышуусу, өзгөчө көп кабаттуу турак-жайларда, кайда бир нече кошуналардын роутери бирдей канал аркылуу иштеп, бири-бирине тоскоолдук кылат. Мындай учурда роутердин орнотуу баракчасынан Wi-Fi каналын кол менен өзгөртүп көрүү жардам берет.

Эгер бул кадамдардын баарын жасап, натыйжа дагы деле жакшырбаса, көйгөй сиздин тармагыңыздан тышкары, провайдердин магистралдык инфраструктурасында же аймактык түйүндүн жүктөлүшүндө болушу мүмкүн мындай учурда speed test натыйжаларын скриншот түрүндө сактап, аларды провайдериңиздин техникалык колдоо кызматына көрсөтүү менен маселени тезирээк чечтире аласыз.

Так фактыларга негизделген даттануу, жалпы «интернетим жай иштейт» деген сөзгө караганда, көп эсе тезирээк жооп алууга жардам берет.

Speedtest куралдын өзгөчөлүктөрү жана купуялуулук

Бул баракта жайгашкан курал өзгөчө колдонуучуга ыңгайлуу болушу үчүн иштелип чыккан. Эң башкысы, эч кандай катталуу же email дарек киргизүү талап кылынбайт сайтка кирип, бир баскычты басуу менен эле тест дароо башталат.

Экинчиден, эч кандай тиркеме же кошумча программа орнотуунун кажети жок, себеби курал толугу менен браузерде иштейт жана каалаган заманбап телефон, планшет же компьютерде бирдей жакшы иштейт.

Үчүнчүдөн, натыйжалар статикалык сандар түрүндө эмес, анимацияланган графиктер аркылуу реалдуу убакытта көрсөтүлөт бул сизге тестирлөө процессинин ар бир этабын, ылдамдыктын кантип өсүп же түшүп жатканын так көрүүгө мүмкүндүк берет.

Ошондой эле курал автоматтык түрдө сиздин интернет провайдериңиздин атын жана болжолдуу жайгашкан жериңизди (шаар/аймак деңгээлинде) аныктап, аны натыйжалар менен бирге көрсөтөт бул өзгөчө бир нече провайдерди же жерди салыштырганда пайдалуу.

Купуялуулук маселесине келсек, курал сиздин так дарегиңизди, аты-жөнүңүздү же башка жеке маалыматыңызды сурабайт жана сактабайт жайгашкан жер маалыматы IP дарегиңизге негизделген жалпы аймактык баалоо гана. Тесттен алынган натыйжалар да серверде туруктуу сакталбайт, алар жөн эле сиздин учурдагы сессияңыз үчүн көрсөтүлөт.

Бул мамиле курал менен байланышкан бардык маалымат ачык-айкын жана колдонуучунун көзөмөлүндө калышын камсыз кылат, ошондуктан сиз тынч көңүл менен интернетиңизди канча жолу керек болсо, ошончо жолу текшере аласыз.

Кайсы ылдамдык кайсы иш үчүн жетиштүү

Интернет ылдамдыгынын канча Мбит/с керек экени сиздин конкреттүү колдонуу максатыңызга көз каранды, ошондуктан жалпы «жогорку ылдамдык жакшы» деген түшүнүктөн тышкары, так сандарды билүү пайдалуу. Жөнөкөй серфинг үчүн веб баракчаларды ачуу, электрондук почта окуу, социалдык тармактарды колдонуу 5-10 Мбит/с жетиштүү.

HD сапаттагы видео агымдоо (YouTube, Netflix) үчүн 5-8 Мбит/с талап кылынат, ал эми 4K видео үчүн бул сан 25 Мбит/ска чейин көтөрүлөт.

Видео конференциялар үчүн Zoom, Google Meet сыяктуу платформалар эки жактуу байланыш болгондуктан, download гана эмес, upload ылдамдыгы да маанилүү: жакшы сапаттагы видео чалуу үчүн эки багытта тең кеминде 3-5 Мбит/с керек.

Онлайн оюндар үчүн ылдамдыктан көрө ping жана jitter маанилүүрөөк көпчүлүк заманбап оюндар 3-10 Мбит/с ылдамдыкта жакшы иштейт, бирок ping 50 мстен ашпаганы жана jitter минималдуу болгону маанилүү.

Эгер үй-бүлөңүздө бир нече адам бир учурда интернетти колдонсо бирөө видео агымдоону көрсө, экинчиси видео сабакта отурса, үчүнчүсү онлайн оюн ойносо жалпы керектелген ылдамдыкты кошуп эсептөө керек, ошондуктан мындай үй чарбалары үчүн 50-100 Мбит/с диапазонундагы тариф сунушталат.

Алыстан иштөө (удаленка) үчүн, өзгөчө чоң файлдарды булутка жүктөгөн же түшүргөн адистер үчүн, жогорку upload ылдамдыгы менен туруктуу байланыш өзгөчө маанилүү. Ушул сандарды билип, өз керектөөңүзгө ылайыктуу тарифти тандасаңыз, ашыкча акча төлөбөй, бирок жетишсиз ылдамдыктан да жапа чекпейсиз.

Speed test жөнүндө кеңири таралган түшүнбөстүктөр

Интернет ылдамдыгын текшерүү жөнүндө колдонуучулардын арасында бир нече кеңири таралган түшүнбөстүк бар, жана аларды тактоо натыйжаларды туура баалоого жардам берет. Биринчи түшүнбөстүк «Мбит/с» менен «МБ/с» (мегабайт) ортосундагы айырма.

Speed test натыйжалары адатта мегабит/секунд (Мбит/с) менен көрсөтүлөт, ал эми файл жүктөп алганда компьютер көрсөткөн ылдамдык көбүнчө мегабайт/секунд (МБ/с) менен өлчөнөт.

Бир байтта сегиз бит бар болгондуктан, 80 Мбит/с интернет ылдамдыгы болжол менен 10 МБ/с файл жүктөп алуу ылдамдыгына барабар келет бул айырманы билбегендиктен, көптөгөн колдонуучу «менин интернетим жарнамаланган ылдамдыктан төрт эсе жай» деп ойлоп, негизсиз тынчсызданышат.

Экинчи түшүнбөстүк бир жолу жүргүзүлгөн тест «акыркы чындык» катары кабыл алынат, бирок чындыгында интернет ылдамдыгы күн ичинде, атүгүл саат сайын өзгөрүп турат, ошондуктан бир гана өлчөө толук картина бербейт.

Үчүнчү түшүнбөстүк Wi-Fi роутердин туташуу маркасында көрсөтүлгөн «максималдуу ылдамдык» (мисалы, «AC1200») чыныгы интернет ылдамдыгы менен бирдей эмес бул сан роутердин техникалык потенциалын билдирет, бирок реалдуу интернет ылдамдыгы провайдер менен түзүлгөн келишимге жана тармактын жалпы абалына көз каранды.

Төртүнчү түшүнбөстүк көптөгөн адам ping көрсөткүчүн көзгө илбейт, бирок жогорку download ылдамдыгы менен коштолгон начар ping онлайн оюндарда жана видео чалууларда олуттуу көйгөй жаратышы мүмкүн.

Бул түшүнбөстүктөрдү четке кагып, натыйжаларды туура окуй билүү интернет провайдериңиз менен натыйжалуу баарлашуунун жана өз тармагыңыздагы чыныгы көйгөйлөрдү аныктоонун негизи болуп саналат.

Көп берилүүчү суроолор